Tomaat

De tomaat is misschien wel het populairste gewas in de Nederlandse moestuin – niet zo gek, want zelfgekweekte tomaten smaken vaak stukken beter dan wat je in de supermarkt vindt. Er is bovendien enorm veel keuze: van kleine, zoete cherrytomaatjes tot forse vleestomaten, in allerlei kleuren en vormen. Tomaat is bovendien een dankbaar gewas: met een beetje aandacht geeft één plant al snel tientallen vruchten per seizoen, van de zomer tot ver in de herfst. Er bestaan bovendien twee hoofdtypes: de hoge, doorgroeiende (“indeterminate”) rassen die je aan een stok bindt, en de compacte, struikvormige (“determinate”) rassen die vaak beter geschikt zijn voor een pot op het balkon.

Bodem en standplaats

Tomaten willen een voedzame, goed doorlatende grond met veel organische stof – werk in het voorjaar ruim compost door de grond voor je gaat planten. Ze houden van een warme, zonnige plek met minstens 6-8 uur zon per dag; in een kas of tegen een zuidgevel groeien ze meestal het beste, omdat de plant dan zowel warmte als bescherming tegen regen (en dus schimmel) krijgt. Zorg voor beschutting tegen wind, want de planten kunnen bij harde wind beschadigen of omvallen, en een tocht van koude lucht kan de bloei vertragen.

Zaaien en planten

Start tomaten binnenshuis, ergens in februari of maart, op een lichte en warme vensterbank of onder groeilampen. Zaai de zaadjes ondiep (een halve tot 1 centimeter) in zaaigrond en houd de grond vochtig maar niet drijfnat. Na het kiemen groeien tomatenplantjes snel; verspeen ze zodra ze een paar echte blaadjes hebben naar een grotere pot, zodat de wortels de ruimte krijgen om zich goed te ontwikkelen. Pas na de laatste nachtvorst (meestal half mei) mogen ze naar buiten of de kas, met 50-60 cm tussenruimte – plant ze dieper dan ze in de pot stonden, tomaten vormen namelijk extra wortels langs de ondergrondse stengel.

Verzorging

Tomaten zijn dorstige planten die regelmatig, maar niet te veel water willen – te veel water in één keer geeft vaak barsten in de vrucht, terwijl te weinig water juist bloemrot aan de onderkant van de vrucht kan veroorzaken. Geef bij voorkeur water aan de voet van de plant, niet op het blad, om schimmelziektes te voorkomen. De meeste rassen groeien als een hoge, doorgroeiende stengel en hebben dus een stok of draad nodig om aan te binden; knijp regelmatig de zijscheuten (“dieven”) weg voor een sterke hoofdstengel met grotere vruchten. Geef elke 1-2 weken wat extra voeding (bij voorkeur kalium-rijk) zodra de eerste vruchten zich vormen, dat stimuleert een betere smaak en rijping.

Ziektes en plagen

De bekendste bedreiging is de aardappelziekte (Phytophthora), die snel bruine vlekken en verrotting kan veroorzaken bij vochtig weer – zorg voor voldoende luchtcirculatie tussen de planten en vermijd natte bladeren door aan de voet water te geven. Witte vlieg en bladluis kunnen ook opduiken, vooral in de kas; een douche met water of een milde zeepoplossing helpt vaak al voldoende. Bloeirot (een zwarte, ingezakte plek onderaan de vrucht) wijst meestal niet op ziekte maar op een calciumtekort door onregelmatige bewatering – gelijkmatig water geven voorkomt dit meestal vanzelf.

Oogsten en bewaren

Tomaten zijn oogstrijp zodra ze hun volle kleur hebben en licht meegeven bij een zachte druk. Pluk ze met een stukje steel eraan, dat houdt ze langer goed en voorkomt dat vocht en ziektes bij de vrucht naar binnen kunnen dringen. Op kamertemperatuur blijven ze het lekkerst – in de koelkast verliezen tomaten snel smaak en worden ze melig van structuur. Aan het einde van het seizoen kun je nog groene tomaten binnenhalen en laten narijpen op een lichte plek binnenshuis, of gebruiken voor bijvoorbeeld groene tomatenchutney.