Wortel (peen)

Wortelen zijn een van de meest gezaaide gewassen in de moestuin, en niet zonder reden: ze zijn simpel te telen, hebben weinig ruimte nodig, en zijn maandenlang te bewaren. Toch is de opkomst soms een uitdaging – wortelzaad kiemt langzaam en de kleine plantjes hebben geduld nodig voor ze goed op gang komen. Er bestaan tientallen rassen, van korte, ronde “Parijse markt”-worteltjes voor zware grond tot lange, slanke wortels voor een diepe, losse bodem.

Bodem en standplaats

Wortelen groeien het beste in een losse, diepe, steenvrije grond zonder verse mest – die laatste zorgt juist voor vertakte, misvormde wortels. Een zonnige tot licht schaduwrijke plek werkt goed; te veel schaduw geeft dunnere, minder zoete wortels. Op zware klei kun je beter kiezen voor een korter, ronder ras, of de grond flink losmaken tot minstens 30 cm diepte voor je zaait.

Zaaien en planten

Zaai wortelen rechtstreeks in de volle grond, want ze verdragen geen verspenen (de penwortel breekt dan te makkelijk). Maak een ondiepe zaaivoor van 1 tot 2 centimeter diep. Zaai dun, want het duurt vaak 2 tot 3 weken voordat de eerste kiemplantjes verschijnen – een streepje radijs ertussen laat je zien waar de rij precies loopt en geeft je bovendien een snelle extra oogst voor de wortels goed op gang zijn.

Verzorging

Zodra de plantjes een paar centimeter hoog zijn, is uitdunnen essentieel: laat ze uiteindelijk zo’n 4 tot 5 centimeter uit elkaar staan, anders blijven de wortels dun en krom. Houd de grond gelijkmatig vochtig, vooral in de eerste weken – te droge grond geeft houterige, gespleten wortels, terwijl te veel water in één keer na een droge periode juist scheuren in de wortel kan veroorzaken. Wied regelmatig, want jonge wortelplantjes verdragen weinig concurrentie van onkruid.

Ziektes en plagen

De wortelvlieg is verreweg de grootste plaag – de larven vreten gangen in de wortel, waardoor die onbruikbaar wordt. Dek de rij daarom af met fijnmazig insectengaas vanaf het zaaien, dat houdt de vliegen fysiek weg. Ook kan te natte grond schimmelrot in de hand werken; zorg voor goede afwatering en vermijd zware, verdichte grond. Slakken kunnen jonge kiemplantjes aanvreten voor ze goed staan.

Oogsten en bewaren

Je kunt wortels al vroeg oogsten als dunne, zoete “jonge worteltjes”, of laten doorgroeien tot volle grootte. De smaak wordt vaak zelfs beter na de eerste nachtvorst, omdat de plant dan suikers aanmaakt als een soort natuurlijke antivries. Trek ze voorzichtig uit de grond (bij zware klei kan een vork helpen om te lossen) en bewaar ze zonder het blad in een kist met vochtig zand, of gewoon in de koelkast in een plastic zak – zonder blad blijven ze veel langer knapperig, want het blad onttrekt vocht aan de wortel.